IHOTEAK
Inauteria, gure ikasleen garai gogokoenetako bat, hemen da. Aurreko urteetan denok ezagutzen ditugun inauteriei buruz hitz egin izan dugu, baina oraingoan Ihoteak, joan den asteburuan ospatu den Oiartzungo “inauteri” bereziaren bertsioaz hitz egitera natorkizue. Jai honen ezaugarri nagusia kolorea bada ere, Oiartzunen, astebete lehenago ospatzeaz gain, euskal mitologian eta naturarekin duen loturagatik nabarmentzen da. Otsaila iristean, Oiartzun eraldatu egiten da: auzoak zaku zaharrekin eta banbuzko kanaberekin apaintzen dira, jai honetako ezinbesteko elementuak baitira. Oiartzungo Ihoteak irauten duen bitartean, pertsonaiek (intxixu, basandre eta sorginek) menditik jaitsi eta kalera ateratzen dira, plaza bereganatu eta ospakizun honetako su ikonikoa pizten dute. Ostiraletik igandera, musikak, dantzak eta suak giro paregabea sortzen dute.
Oiartzungo Ihoteak ez dira ohiko inauteriak, hemen ez dago desfile edo karrozarik. Ez dago ikuslerik, parte-hartzaileak baizik, eta horrek ospakizun basati honetan murgiltzea dakar. Danborrek burrunba egiten dute, pertsonaiak korrika eta oihuka dabiltza, eta jendea suaren inguruan dantzan ari da etenik gabe. Ihoteak bizitzera bazatoz, kontuan izan festa guztiz immersiboa dela. Ez da bazterretik ikusteko ikuskizuna: hemen denak dira protagonistak.
Ihoteetako protagonistak
Ihoteak ez da ulertzen bere pertsonaiarik gabe, bakoitzak bere sinbolismo eta eginkizunak dauzka ospakizun honen barruan:
- Intxixuak: Ihoteetako benetako protagonistak dira. Euskal mitologian inspiratutako izaki misteriotsu hauek Kataxuloko haitzulotik jaitsi eta herrira iristen dira. Intxixu bakoitzak auzo bat irudikatzen du eta maskara eta jantzi bereizgarria darama. Plazan sartzen dira eta jendearekin nahasten dira dantza eta oihu artean.
- Basandreak: Basoko emakume basatiak dira, intxixuen lagunak. Jantzi xumeekin eta energia basatiarekin, naturaren indarra irudikatzen dute.
- Sorginak: Euskal mitologiako sorginak dira. Gauez agertzen dira, sua inguratuz eta sorginkeriaz beteriko dantzak eginez.
- Suzko Akerra: Suzko akerra Ihoteei amaiera ematen dien pertsonaia ikusgarria da. Su artean agertzen da eta bere irteera momentu berezienetakoa da Ihoteen bukaera irudikatuz.
Horrela ospatzen dira Ihoteak: hiru eguneko festa eta tradizioa
Ostiralean, herritar guztiak Intxixuak, Basandreak eta Sorginak iristeko irrikaz daude. Haien agerpenarekin, plaza jaialdi bihurtzen da.
Larunbat goizean, bizilagunak taldeka antolatzen dira eta auzoz auzo kuestazioa ospatzen dute. Ohitura honen bidez, baserriak bisitatzen dituzte janari eta edaria biltzeko, betiere musika eta dantza lagun dituztela. Trukean, etxe-jabeek hamaiketakoa eskaintzen diete. Arratsaldean, denak plazara itzultzen dira eta jaiarrekin jarraitzen dute dantza, kantu eta intxixuen, sorginen eta basandreen presentzia basatiarekin.
Igandean, Intxixuak eta Sorginak herria agurtzen dute ekitaldi hunkigarri batekin. Mendira itzuli aurretik, azken dantza bat egiten dute plazan eta Suzko Akerra agur esateko agertzen da.
Esperientzia ahaztezina
Ihoteak bizitzea jai pagano batean murgiltzea da, non ederra eta basatia elkar lotzen diren. Ospakizun honetan herriko plaza eszenatoki handi bat bihurtzen da, txoko bakoitzak musika eta emozio handiz bibratzen duelarik. Gogoratzen duzue txikitan Olentzero edo buruhandiak etortzen zireneko sentsazio hori? Emozioaren, urduritasunaren eta ezezagunaren beldur txiki baten nahasketa hori. Ihoteak antzeko zerbait pizten du: esperientzia bizia eta sinbolismoz betea. Inoiz Ihoteak bizitzeko aukera baduzu, ez izan zalantzarik. Ausartu zaitez festa honetan parte hartzera!
Baina gogoratu: Ihoteak ez dira jaialdi lasai, ezta aurreikusteko modukoa ere. Hona ez dator begiratzera, sentitzera baizik.
Datorren urte arte Ihotik!
London
Closer than you think!
